Legenda o założeniu Kijowa stanowi jeden z najważniejszych mitów założycielskich Europy Wschodniej. Według kroniki spisanej w XII wieku trzej bracia – Kij, Szczek i Choryw – wraz z siostrą Łybedź przybyli nad brzegi Dniepru pod koniec V wieku. Każdy z braci wybrał jedno z trzech wzgórz, na których wznieśli fortyfikacje. Kij, jako najstarszy, osiedlił się na wzgórzu Boriczew, Szczek wybrał Szczekownicę, a Choryw – Chorywicę. Siostra Łybedź dała swoje imię pobliskiej rzece, która do dziś nosi jej mię. Miasto, które powstało z połączenia tych trzech osad, nazwano Kijowem na cześć najstarszego brata, który objął władzę nad całą wspólnotą.

Historyczna prawda miesza się tu z legendą w fascynujący sposób. Archeologiczne badania potwierdzają, że w V wieku na wzgórzach nad Dnieprem istniały rzeczywiście osady słowiańskie, które stanowiły ważny punkt na szlaku handlowym łączącym północ z Konstantynopolem. W VIII wieku region znalazł się pod wpływem Chazarów, którzy rozwinęli tutaj handel niewolnikami – 25 plemion słowiańskich płaciło im trybut. Przełomowy moment nastąpił w 882 roku, kiedy Oleg Mądry, wódz Waregów (wikingów pochodzących ze Szwecji), zdobył Kijów i przeniósł tu stolicę z Nowogrodu, tworząc potężną Ruś Kijowską.

Legenda podkreśla wartości, które były fundamentem społeczeństwa słowiańskiego: braterską jedność, patriarchalny system władzy i szacunek dla tradycji rodzinnych. Fakt, że w opowieści pojawia się także kobieta – siostra Łybedź – wskazuje na znaczącą rolę kobiet w dawnym społeczeństwie, choć nie sprawowały one władzy politycznej. Rzeka Łybedź, upamiętniająca siostrę założycieli, przepływa przez miasto do dziś, stanowiąc żywe świadectwo legendy.

Pomnik Założycieli Kijowa na Placu Niepodległości stanowi współczesne upamiętnienie tej starożytnej legendy. Rzeźba przedstawia czworo rodzeństwa w łodzi płynącej Dnieprem – symboliczny obraz podróży, która doprowadziła do założenia miasta. To jedno z najczęściej fotografowanych miejsc w Kijowie, gdzie turyści i mieszkańcy spotykają się, by uczcić pamięć o początkach miasta. Pomnik został wzniesiony w miejscu o ogromnym znaczeniu historycznym – to właśnie stąd ruszył pierwszy tramwaj w Kijowie, zadzwonił pierwszy telefon i założono pierwszą kanalizację miejską.

Plac Niepodległości, znany lokalnie jako Maidan Nezalezhnosti, to centralny punkt miasta, który łączy przeszłość z teraźniejszością. Oprócz pomnika założycieli znajduje się tu imponująca fontanna i liczne kawiarnie, gdzie rodziny mogą odpocząć po zwiedzaniu. Plac był świadkiem najważniejszych wydarzeń w historii Ukrainy, od średniowiecza po czasy współczesne. Dla dzieci szczególnie fascynujące jest odkrywanie, że pod ich stopami kryją się warstwy historii sięgające czasów legendarnych braci.

Zamkowa Góra, położona przy słynnym Andrijiwśkomu zjeździe, to miejsce, które najlepiej oddaje ducha legendarnych wzgórz założycieli. Według tradycji to właśnie tutaj znajdowało się jedno z trzech pierwotnych wzgórz – prawdopodobnie Chorywica, nazwana od imienia najmłodszego brata. Archeologiczne wykopaliska potwierdziły istnienie starożytnych osad na tym terenie, a z góry roztacza się zapierający dech w piersiach widok na Dniepr – tę samą rzekę, którą według legendy przypłynęli założyciele miasta. Dla rodzin z dziećmi to idealne miejsce na piknik z lekcją historii – wzgórze ma łagodne nachylenie, co czyni je dostępnym nawet dla najmłodszych.

Niedaleko Zamkowej Góry wznosi się Cerkiew św. Andrzeja, barokowy klejnot zaprojektowany przez włoskiego architekta Bartolomeo Rastrelliego w XVIII wieku. Choć sama cerkiew pochodzi z późniejszego okresu, miejsce to jest związane z inną ważną legendą kijowską. Według tradycji apostoł Andrzej, podróżując z Bizancjum do Nowogrodu, zatrzymał się na tym wzgórzu i prorokował: 'Widzicie te góry? Na tych górach zabłyśnie łaska Boża i powstanie wielkie miasto z wieloma świętymi cerkwiami'. Ta przepowiednia miała się spełnić wraz z chrystianizacją Rusi przez księcia Włodzimierza Wielkiego w X wieku.

Pomnik Włodzimierza Wielkiego, monumentalna statua księcia trzymającego krzyż, stoi na Włodzimyrśkim zjeździe z widokiem na Dniepr. Włodzimierz, który panował od 980 do 1015 roku, kontynuował dzieło legendarnych założycieli, przekształcając Kijów w centrum chrześcijańskiej cywilizacji. W 988 roku dokonał chrztu Rusi, co stanowiło przełomowy moment w historii regionu. Pomnik, wzniesiony w XIX wieku, ma ponad 20 metrów wysokości i stanowi jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta. Dla dzieci fascynujące jest porównanie skali pomnika z ich własnym wzrostem – to doskonała okazja do zrobienia pamiątkowych zdjęć.

Sobór Mądrości Bożej, znany jako Sobór Sofijski, to arcydzieło architektury bizantyjskiej z XI wieku, wzniesione za panowania Jarosława Mądrego około 1037 roku. To tutaj w 1037 roku ustanowiono metropolię kijowską, czyniąc Kijów oficjalnym centrum religijnym Rusi. Sobór, z jego 13 złotymi kopułami i wspaniałymi mozaikami, reprezentuje rozkwit miasta, które powstało z legendarnej osady trzech braci. Wnętrze zachwyca freskami z XI wieku, przedstawiającymi sceny biblijne i historyczne, w tym portrety rodziny książęcej. Dla rodzin oferuje to niezwykłą lekcję historii sztuki – dzieci mogą zobaczyć, jak wyglądały postacie sprzed tysiąca lat.

Złote Wrota, zbudowane również za Jarosława Mądrego w 1037 roku, stanowiły główną bramę wjazdową do średniowiecznego Kijowa. Konstrukcja nawiązywała do słynnych Złotych Wrót w Konstantynopolu, podkreślając ambicje Kijowa do roli 'drugiego Konstantynopola'. Choć oryginalna struktura uległa zniszczeniu, współczesna rekonstrukcja pozwala wyobrazić sobie, jak imponująco wyglądało miasto w czasach swojej świetności. To doskonałe miejsce, by opowiedzieć dzieciom o średniowiecznych fortyfikacjach i systemach obronnych.

Ławra Peczerska, założona w 1051 roku przez mnichów Antoniego i Teodozjusza, stanowi kolejny rozdział w historii miasta zapoczątkowanego przez legendarnych braci. Kompleks monastyczny, rozciągający się na wzgórzach nad Dnieprem, powstał zaledwie 170 lat po zdobyciu Kijowa przez Olega Mądrego. Mnisi początkowo zamieszkiwali w jaskiniach wykutych w lessowych zboczach – stąd nazwa 'Peczerska', co oznacza 'jaskiniowa'. Te podziemne korytarze, dostępne do zwiedzania, tworzą labirynt o długości kilku kilometrów, gdzie spoczywają mumifikowane szczątki świętych mnichów. Dla dzieci eksploracja tych tajemniczych przejść, oświetlonych jedynie świecami, stanowi niezapomnianą przygodę, choć młodsze pociechy mogą potrzebować zapewnienia, że to bezpieczne miejsce.

Wielka ławrska dzwonnica, wzniesiona w latach 1731-1745, dominuje nad kompleksem Ławry Peczerskiej. Ta barokowa konstrukcja o wysokości 96,5 metra była przez długi czas najwyższym budynkiem na terenie dzisiejszej Ukrainy. Z jej szczytu roztacza się panoramiczny widok na Kijów i Dniepr – ten sam krajobraz, który podziwiać mogli legendarni założyciele miasta ponad 1500 lat temu. Wejście na dzwonnicę wymaga pokonania setek schodów, co stanowi wyzwanie fizyczne, ale nagroda w postaci widoków jest tego warta. Dla rodzin z małymi dziećmi warto rozważyć, czy pociechy poradzą sobie z tym wysiłkiem.

Kompleks Ławry obejmuje również liczne cerkwie, muzea i ogrody. Sobór Uspieński, zniszczony podczas II wojny światowej i odbudowany w latach 2000., stanowi duchowe centrum monasteru. Muzea na terenie Ławry prezentują skarby sztuki sakralnej, w tym ikony, rękopisy i złotnictwo. Dla rodzin szczególnie interesujące może być Muzeum Miniatur, gdzie artysta Mikołaj Siadristy stworzył mikroskopijne dzieła sztuki, w tym podkutą pchłę – nawiązanie do opowiadania Leskowa. Dzieci są zachwycone, gdy mogą przez mikroskop zobaczyć karawanę wielbłądów umieszczoną w uszku igły.

Pomnik Bohdana Chmielnickiego, stojący w pobliżu Soboru Mądrości Bożej, reprezentuje kolejną epokę w historii Kijowa. Chmielniecki, hetman kozacki z XVII wieku, odegrał kluczową rolę w historii Ukrainy, prowadząc powstanie przeciwko Rzeczypospolitej. Pomnik, przedstawiający hetmana na koniu z buławą w dłoni, został wzniesiony w 1888 roku i stanowi symbol ciągłości ukraińskiej państwowości od czasów legendarnych założycieli przez Ruś Kijowską aż po epokę kozacką.

Sophia Square, plac otaczający Sobór Mądrości Bożej, to kolejne miejsce, gdzie historia spotyka się z współczesnością. Plac jest punktem wyjścia dla wielu tras turystycznych po historycznym centrum Kijowa. Latem odbywają się tu festiwale i koncerty, a zimą organizuje się jarmarki bożonarodzeniowe. Dla rodzin to idealne miejsce na rozpoczęcie lub zakończenie dnia zwiedzania – liczne ławki pozwalają na odpoczynek, a pobliskie kawiarnie oferują tradycyjne ukraińskie przysmaki.

Trasa łącząca wszystkie te miejsca – od Pomnika Założycieli przez Zamkową Górę, Cerkiew św. Andrzeja, pomniki Włodzimierza i Chmielnickiego, Sobór Sofijski z Złotymi Wrotami, aż po Ławrę Peczerską – tworzy spójną narrację o ponad 1500-letniej historii Kijowa. To opowieść o mieście, które z legendarnej osady trzech braci przekształciło się w centrum potężnej Rusi Kijowskiej, przetrwało najazdy i zniszczenia, by stać się stolicą współczesnej Ukrainy. Dla rodzin planujących wizytę warto przeznaczyć co najmniej dwa dni na spokojne zwiedzanie tych miejsc, pozwalając dzieciom na przyswojenie bogactwa historii i legend, które ukształtowały to niezwykłe miasto.